بهره وری انرژی در صنعت ایران
پنجمین نشست گفت‌وگوهای انرژی برگزار شد|بهره وری انرژی در صنعت ایران
پنجمین نشست گفت‌وگوهای انرژی برگزار شد

پنجمین نشست گفت‌وگوهای انرژی برگزار شد


پنجمین نشست گفت‌وگوهای انرژی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد با موضوع «بررسی نقش آموزش، فرهنگ سازی و تغییر نگرش در بهره‌وری انرژی ایران»، بیست و نهم آذرماه سال جاری در اهواز برگزار شد.

پنجمین نشست گفت‌وگوهای انرژی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد با موضوع «بررسی نقش آموزش، فرهنگ سازی و تغییر نگرش در بهره‌وری انرژی ایران»، بیست و نهم آذرماه سال جاری در اهواز برگزار شد. در این گردهمایی که با استقبال شایان توجه مدیران و کارشناسان ارشد بهره‌وری انرژی و بهداشت و محیط زیست واحدهای صنعتی استان خوزستان مواجه شد، دفتر حمایت از مالکیتهای صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خوزستان مشارکت داشتند.

 

سالیانه بیش از 5 درصد انرژی جهانی در ایران مصرف می شود

سید نوراله حسن زاده نخستین سخنران این سمینار یک روزه بود. وی که میزبان این نشست آموزشی بود، به معضلات متعدد مصرف بی رویه آب در کشور اشاره کرد و افزود: 90 درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می شود. در بخش منابع آب شیرین نیز متاسفانه با حفر غیر مجاز چاه های آبهای زیرزمینی و استفاده بی رویه از آنها این منابع رو به اتمام است که می طلبد فرهنگ سازی لازم را در این خصوص صورت گیرد.

وی میزان مصرف انرژی در ایران را بسیار بیشتر از میانگین جهانی عنوان کرد و گفت: ایران با 401 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی حدود 51/0 تولید ناخاص ملی در میان کشورهای جهان را به خود اختصاص داده ولی سالیانه 2/5 درصد از انرژی در سطح کشورهای جهان در ایران مصرف می شود.

رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خوزستان فرهنگ سازی در زمینه مصرف انرژی را در برخی موارد ناکافی دانست و با بیان این که اصلاح قیمتها برای کاهش مصرف انرژی در واحد های تولیدی نیز ضروریست، تصریح کرد: لازم است به منظور کاهش مصرف انرژی، واحدهای تولیدی و صنعتی با دریافت سرمایه و تسهیلات کافی، نوسازی و بهسازی شوند. به گفته او  هم اکنون 5/33 درصد مصرف برق برای مصارف خانگی 32 درصد برای مصارف صنعتی، 16 درصد برای مصارف کشاورزی و 2/7 درصد برای تجاری استفاده می شود و نیاز به برنامه ریزی همه جانبه در جهت کاهش مصرف انرژی اجتناب ناپذیر است.

 

سالیانه ۸۵۰ میلیون تن گازهای گلخانه‌ای در ایران تولید می‌شود

سید مهدی میرصالحی، مدیرکل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت ایران میزان انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای در ایران را 850 میلیون تن عنوان کرد و افزود: 25 درصد این میزان توسط نیروگاه ها، 15 درصد واحدهای صنعتی، 15 درصد بخش حمل و نقل و بقیه در ساختمانها و مراکز تجمع انسانی منتشر می‌شود.

میر صالحی ضمن اشاره به روند رو به رشد تولید گازهای گلخانه‌ای به مشکلات عدیده‌ای که این پدیده برای بشر تولید می‌کند اشاره کرد و افزود: علاوه بر افزایش دمای زمین و ذوب یخهای قطبی، بالا آمدن سطح آب دریاها، ورود آبهای شور به رودخانه ها و اختلاط آن با آب شیرین که امکان استفاده از آب را برای شرب و کشاورزی از بین می‌برد یکی از مهمترین آسیبهای گازهای گلخانه‌ای است که در خوزستان با آن رو به رو هستیم.

به گفته وی افزایش دما زمین و آب شدن یخهای قطبی موجب بالا آمدن سطح آب دریاها به میزان 2 تا 4.5 متر می‌شود و در این صورت باید دیوارهای بتنی در بنادر ساخته شوند تا از ورود آب به شهرها و ایجاد سیل جلوگیری شود.

ارزان بودن انرژی در ایران و عدم صرفه جویی در مصرف انرژی توسط مردم از دیگر مباحث مطرح شده توسط مدیرکل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت ایران در این برنامه بود. به اعتقاد میرصالحی جامعه ما به درستی نقش انرژی را درک و باور نکرده است. 

 

پنجاه سالگی سازمان یونیدو و صنعتی سازی کشورهای در حال توسعه

نسیم شکاری، هماهنگ کننده پروژه بهره‌وری انرژی در صنایع کلیدی ایران در یونیدو، سخنران بعدی این نشست یک روزه بود که در دو بخش به معرفی اهداف سازمان توسعه صنعتی ملل متحد(یونیدو) و معرفی پروژه «بهره‌وری انرژی در صنایع انرژی‌بر» پرداخت. شکاری سه هدف کلیدی توسعه صنعتی در سازمان ملل را کاهش فقر، پیشبرد جهانی‌شدن یک‌پارچه و فراگیر و ترویج محیط زیست پایدار عنوان کرد.

شکاری با اشاره به اهداف هفده‌گانه توسعه پایدار هزاره سازمان ملل متحد، گفت که یونیدو طبق برنامه ریزی‌ انجام شده بر اجرای اهداف شماره ۹ و ۱۳ در کشورهای درحال توسعه متمرکز شده است. هدف شماره ۹ توسعه هزاره سازمان ملل متحد بر ایجاد زیرساخت‌های منعطف، پیشبرد صنعتی‌سازی پایدار و فراگیر و تشویق نوآوری‌ها تأکید دارد. هدف شماره ۱۳ نیز به لزوم واکنش فوری برای رویارویی با تغییرات آب و هوایی و آثار آن می‌پردازد. هدف شماره ۱۳ زمینه‌ساز فعالیت‌های یونیدو برای کاهش گازهای گلخانه‌ای در کشورهای در حال توسعه است و برنامه فعلی یونیدو در ایران نیز در همین چارچوب تعریف شده است. علاوه برآن بر اساس توافق‌نامه‌های جهانی در حوزه محیط‌زیست، یونیدو برنامه ها و پروژه های مرتبط با آن توافقنامه ها را هم در صنعت حمایت و اجرا می‌کند. 

وی ضمن اشاره به مطالعات آژانس بین المللی انرژی خاطر نشان کرد که سهم صنعت در مصرف انرژی دنیا یک سوم است و ۳۷ درصد کل گاز طبیعی و حدود ۴۰ درصد سهم الکتریسیته دنیا در بخش صنعت مصرف می‌شود. و تقاضای انرژی در دهه های آینده بسیار بیشتر خواهد شد. بررسی سازمان یونیدو و سازمانهای تخصصی ملل متحد نشان می‌دهد که بهره‌وری انرژی بهترین روش کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای در جهان است و بر این اساس پروژه بهره‌وری انرژی درصنایع انرژی بر در ۳۲ کشور جهان در مرحله اجرا قرار گرفت.

هماهنگ کننده پروژه بهره‌وری انرژی در صنایع کلیدی ایران در یونیدو، به جزییات پروژه «بهره‌وری انرژی در صنایع انرژی‌بر» اشاره کرد و افزود این طرح توسط تسهیلات سازمان محیط زیست جهانی (GEF)، در شاخه «تغییرات آب و هوایی» حمایت مالی شده و توسط سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) به عنوان کارگزار اجرایی GEF در ایران و شرکت بهینه سازی مصرف سوخت (IFCO) به عنوان همکار اجرایی دولتی، از سال ۲۰۱۲ میلادی در دست اجراست. به گفته وی بودجه نقدی و غیر نقدی این پروژه بالغ بر بیست میلیون و ششصد هزار دلار است که پنج میلیون‌و چهارصدوپنجاه هزار دلار از منابع GEF، پانزده میلیون دلار شامل کمکهای نقدی و غیر نقدی توسط ایران و صد و پنجاه هزار دلار آن از منابع سازمان یونیدو تامین می‌شود. 

شکاری هدف پروژه را پیشبرد و ارتقای بهره‌وری انرژی در پنج صنعت کلیدی کشور (آهن و فولاد، پتروشیمی، پالایشگاه، سیمان و آجر) با توسعه یک چارچوب ملی برای استانداردهای سیستم مدیریت انرژی، کمک به ظرفیت‌سازی از طریق آموزش، مطالعات محک‌زنی انرژی و شناساندن تکنولوژی‌های بر‌تر به صنایع عنوان کرد. به گفته وی این پروژه پنج بخش دارد که به ترتیب عبارتند از: حمایت سیاست‌گذارانه و قانون‌گذاری، اشتراک تجربه‌های موفق جهانی، آموزش و ظرفیت‌سازی، حمایت مستقیم از صنایع با اجرای یک پروژه بهینه سازی نمونه در هر صنعت انرژی بر و و فراهم کردن تسهیلات مالی (مثل اعطای وام‌های کم‌بهره).

از دید این کارشناس ارشد بهره‌وری انرژی برای نیل به اهداف عالی این پروژه در کنار تغییرات تکنولوژی باید با اتکا به فرهنگ سازی و آموزش بهره‌وری انرژی به عنوان یک مسئولیت اجتماعی در تک تک افراد سازمان نهادینه شود.

 

برای رقابت در سطح جهانی باید سیستم بهره وری انرژی اجرا شود

یکی از سخنرانان اصلی این نشست اریک گودبرگ، مشاور سازمان توسعه صنعتی ملل متحد بود. وی در صحبتهای خود به زمینه‌های شکل‌گیری نگاه مبتنی بر صرفه‌جویی انرژی در صنایع اشاره کرد. آماده‌سازی ذهنی مدیران و کارشناسان صنایع، نهادینه کردن فرهنگ بهره وری انرژی، پیاده سازی و اجرای استانداردهای بین المللی و توجه به صرفه اقتصادی بهره وری انرژی اهم مواردی بود که وی به آنها اشاره کرد. مثالهای وی نشان دهنده تجربیاتی بودند که سرمایه‌گذاری در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی به صرفه‌جویی مستقیم در منابع مالی منتهی شده بود.

گودبرگ ضمن اشاره به پروژه های مختلف اجرا شده در کشورهای مختلف و منافع ناشی از صرفه جویی انرژی گفت: یک پروژه در کشور امریکا اجرا شده که در آن ۲۸ شرکت بزرگ آمریکایی از طریق کنترل عملیات و راهکارهای مدیریتی، ۷۷ درصد صرفه جویی انرژی داشته‌اند. وی با تأکید بر نتایج این پروژه خاطرنشان کرد که بنابر بررسی های انجام شده بدون آگاه‌سازی، تغییر رفتار و همراه‌شدن کارکنان این اهداف به دست نمی آمد.

به گفته گودبرگ در جریان اجرای یک پروژه بهره‌وری انرژی در هلند، شرکت DNV برنامه‌ای با عنوان فرهنگ بهره‌ور انرژی تعریف کرد. طی 18 ماه نتایج کاهش ده درصدی مصرف انرژی را نشان می‌داد. نکته مهم این بود که تمام کارکنان، حتا مدیران ارشد همگی نقش‌ورزان اصلی در اجرای این پروژه بودند.

وی به نتایج مقایسه تولید و مصرف انرژی در دو کشور روسیه و آلمان اشاره کرد و گفت: تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد، با در نظر گرفتن رقم 100 برای هزینه‌های انرژی، هزینه پرسنل و خدمات در کشور آلمان، این اعداد در روسیه به ترتیب 46، 8 و 29 است که این به خوبی پایین بودن هزینه‌ها  در کشور روسیه را نشان می‌دهد. با این وجود، قیمت نهایی محصول اگر در آلمان 100 باشد، برای روسیه 95 است.

مشاور سازمان توسعه صنعتی ملل متحد به تجربه دیگری که در سوئد به دست آمد اشاره کرد و گفت: در سوئد دولت ترتیبی اتخاذ کرد تا شرکتهایی که استاندارد بهره‌وری انرژی (ایزو 50001 ) را اجرا کردند، از پرداخت مالیات معاف شدند. در یکی از این شرکتها، تنها با خاموش کردن دستگاهها در جاهایی که به آنها نیاز نبوده، 25 درصد در مصرف الکتریسیته صرفه جویی شد. حاصل کار طوری بود که شرکتهای دیگری از چین و امریکا از نتایج این تجربه استفاده کردند.

او رسیدن به تصویری مشترک از بهره وری انرژی را مهم توصیف کرد و پیشنهاد داد که در قدم اول پرسشنامه ای تنظیم شود و تصویر کلی از بهره وری هماهنگ شود. گودبرگ از مدیران ارشد در سازمانهای متمایل به بهره وری انرژی خواست که برای ایجاد تغییر در سازمان باید خواسته خود را بارها و بارها تکرار کنند.

اریک گودبرگ خاطرنشان کرد که مخاطرات مدیریت انرژی، میزان تولید محصول است و باید برای بهره وری انرژی از روشهای کمی و کیفی تومان استفاده شود تا نسبت به درستی کمپین مطمئن شوید. 

 

مدلهای مشارکتی ساختار طراحی کمپینها را دگرگون کرده اند

سخنران پایانی نشست اهواز دکتر شیما شکیبا، استاد روانشناسی بالینی، بود که به مسئله تغییر رفتار کارکنان و فرهنگ‌سازی بهره وری انرژی در سازمان پرداخت. به تصریح وی علاوه بر عوامل تکنولوژیک و سنجش و اندازه گیری مداوم شاخصها و برنامه ها، کارکنان و نگرشها و رفتارشان نقشی تعیین کننده در بهره وری انرژی دارند.

شکیبا با اشاره به نقش 29 درصدی عوامل انسانی در اجرای برنامه های بهره وری انرژی خاطرنشان کرد: تغییر نگرش افراد از بالاترین تا پایین ترین سطوح باید مد نظر کارگزاران باشد. بحث صرفه جویی انرژی باید به شکل یکی از اهداف اولیه از ابتدای جذب نیروها مدام مطرح و به شکل مطالبه مدیریتی دیده شود.

وی به مداخلات اجتماعی محتمل در مدلهای اجتماعی تغییر نگرش و رفتار اشاره کرد و گفت: در نخستین سطح از این مداخله سیاست‌گذاران و باور آن‌ها به تغییر قرار دارد. دومین سطح مربوط به آماده‌سازی فیزیکی محیط کار مد نظر است. سومین سطح مسائل فرهنگی و اجتماعی در طراحی و انتقال پیام است. چهارمین سطح به تعاملات میان فردی بین کارکنان و نیز کارکنان و مدیریت سازمان در رسیدن به فهم مشترک باز می‌گردد و پنجمین سطح، سطح فردی است که در او باور به تغییر درونی می‌شود. 

دکتر شکیبا افزود: امروزه شکاف زیادی در اطلاعات متنوعی که به افراد داده می شود، وجود دارد. پیامهای زیادی تولید و از بالا به پایین به افراد منتقل می شود که مخاطبان را درگیر ناهماهنگی شناختی می کند. در برخی موارد پیشنهاد می شود که به جای تشکیل کمپینهایی توسط کارگزاران طراحی می شود، پیشنهاد این است که خود کارکنان در جریان تولید و دسته بندی اطلاعات قرار گیرند تا مشارکت بیشتری داشته باشند.

وی در ادامه با مرور مدلهای مختلف اقناع برای پذیرش تصمیمهای اتخاذ شده به تشریح مدلهای جدید تغییر و فرهنگسازی پرداخت. شکیبا با اشاره به مدلهای مشارکتی گفت که مدلهای کلاسیک بالا به پایین محل سؤال هستند و در مدلهای جدید خود کسانی که در زمینه کار درگیر هستند به کار گرفته میشوند و کمک می‌کنند تا یک تغییر صورت گیرد.

این استاد دانشگاه در تشریح تکنیکهای اثر گذار تغییر نگرش و رفتار در افرادخاطر نشان کرد که امروزه گفتگوهای اثرگذار در دستور کار مدیران انرژی قرار گرفته است. در این گفتگوها علاوه بر بالا بردن انگیزش افراد، مخالفتها و مقاومتهای ایشان در برابر تغییرات ناشی از برنامه های بهره وری انرژی با کارگزاران همراه می شود. به گفته وی در بسیاری از موسسات بزرگ دنیا فضایی به افراد داده می شود تا در خصوص مسائل مرتبت با بهره وری انرژی صحبت کنند. ارزشها و خواسته هایشان مطرح شود و بعد زمانی هم به ارائه راه حلها و پیشنهادات اختصاص می یابد. مورد توجه قرار گرفتن کارکنان علاوه بر منافع پیدا، از مخالفتهای پنهان هم کم می کنند.

 

اخبار تکمیلی: 

[ محتوای آموزشی نشست اهواز منتشر شد ]
[ گزارش تصویری نشست اهواز را اینجا ببینید ]