بهره وری انرژی در صنعت ایران
چهارمین نشست گفت‌وگوی انرژی در مشهد برگزار شد/ به دنبال راه‌حل‌های مبتنی بر فرهنگ‌سازی و تغییر رفتار مشارکتی |بهره وری انرژی در صنعت ایران
چهارمین نشست گفت‌وگوی انرژی در مشهد برگزار شد/ به دنبال راه‌حل‌های مبتنی بر فرهنگ‌سازی و تغییر رفتار مشارکتی

چهارمین نشست گفت‌وگوی انرژی در مشهد برگزار شد/ به دنبال راه‌حل‌های مبتنی بر فرهنگ‌سازی و تغییر رفتار مشارکتی


چهارمین نشست گفت و گوی انرژی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) با مشارکت اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان خراسان رضوی، یکشنبه (۱۹ مهرماه) با موضوع بررسی نقش آموزش، فرهنگ سازی و تغییر نگرش در بهره‌وری انرژی ایران، در مشهد برگزار شد. الساندرو آمادیو، نماینده سازمان توسعه صنعتی ملل متحد در ایران (UNIDO)، حامد حوری جعفری مشاور مدیرعامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت ایران، سید مهدی میرصالحی مدیر کل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت و شیما شکیبا روانشناس صنعتی، سخنرانان این سمینار یک روزه بودند.

چهارمین نشست گفت وگوی انرژی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو)، با مشارکت اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان خراسان رضوی، یکشنبه (۱۹ مهرماه) با موضوع «بررسی نقش آموزش، فرهنگ سازی و تغییر نگرش در بهره‌وری انرژی ایران»، در مشهد و به میزبانی سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی برگزار شد.

الساندرو آمادیو، نماینده سازمان توسعه صنعتی ملل متحد در ایران (UNIDO)، حامد حوری جعفری مشاور مدیرعامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت ایران، سید مهدی میرصالحی مدیر کل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت، نسیم شکاری هماهنگ کننده پروژه بهره وری انرژی و شیما شکیبا روانشناس صنعتی و استاد دانشگاه، سخنرانان این سمینار یک روزه بودند.

پیش از این، سه دوره از این نشست‌ها در تهران (دو نشست) و تبریز برگزار شده است و رعنا غنیم مدیر صنعتی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO)، هادی خانیکی استاد دانشگاه علامه طباطبایی و اریک گودبرگ کارشناس بین المللی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد از جمله کارشناسانی هستند که درباره موضوع فرهنگ‌ بهره‌وری انرژی در این نشست‌ها سخنرانی کرده‌اند.

چهارمین نشست گفت‌و‌گوی انرژی میزبان صاحبان صنعت در استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی و سمنان بود.

نشست با خیرمقدم راضیه علیرضایی، ریاست سازمان صنعت، معدن و تجارت استان آغاز شد، علیرضایی در سخنانی کوتاه هم از حضور سخنرانان و هم کارشناسان حاضر در سالن تشکر کرد و گفت که هدف از برگزاری این نشست کمک به محیط زیست و آسیب رساندن کمتر به آن است.

آمادیو: تمرکز یونیدو بر راهحلهای کم‌هزینه یا بدون هزینه و مبتنی بر فرهنگ‌سازی است

آمادیو، نماینده سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) با اشاره به ۱۷ هدف توسعه هزاره سازمان ملل متحد برنامه‌های یونیدو را همراستا با سه هدف انرژی پایدار و در دسترس، توسعه پایدار و فراگیر صنعتی و فعالیت های مربوط به تغییرات اقلیم از آن دانست. آمادیو گفت پروژه های همکاریهای فنی در حوزه بهره وری انرژی چهار بخش مهم را در بر می‌گیرد: حمایت سازمانی و سیاست‌گذاری، توسعه بازار بهره‌وری انرژی، همکاری در اجرای پروژههای بهره وری انرژی و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی.

نماینده سازمان توسعه صنعتی ملل متحد در ایران گفت: یک سوم مصرف انرژی در جهان به صنعت اختصاص دارد و ۳۰ درصد گازهای گلخانه‌ای جهان که عامل گرمایش زمین هستند، توسط صنایع تولید می‌شوند و به همین دلیل تمرکز برنامه های بهره وری انرژی در صنایع اهمیت ویژه ای دارد.

به گفته آمادیو بهترین مسیر برای صرفه جویی انرژی در صنعت، پیاده‌سازی «سیستم مدیریت انرژی» است. او همچنین به فهرستی از ۲۸ شرکت بزرگ آمریکایی اشاره کرد که از طریق کنترل عملیات و راهکارهای مدیریتی، ۷۷ درصد صرفه جویی انرژی داشته‌اند. وی تأکید کرد که برای انجام این هدف، آگاه‌سازی و همراه‌شدن کارکنان اهمیت بسیاری دارد.

آمادیو با اشاره به اینکه در کنار ارتقای ماشین آلات وتجهیزات، ارتقا و آموزش افراد اهمیت بسیار بالایی دارد و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد گفت: «همچنین درگیرکردن همه کارکنان به خصوص آن‌ها که مستقیم با دستگاه‌های انرژی‌بر در یک صنعت کار می‌کنند، در بهرهوری انرژی نقش مهمی دارد.»

او در ادامه سخنانش گفت که به طور کلی موانع بهره‌وری انرژی در صنعت در هفت بخش قابل بررسی هستند: نخست اینکه تمرکز صنعت بر تولید است و نه بر بهینه‌سازی انرژی. دوم اینکه اطلاعات و درک کافی از منافع مالی بهره‌وری انرژی وجود ندارد. سوم اینکه مهارت‌های لازم برای اجرا و پیشبرد برنامه‌های بهره‌وری انرژی وجود ندارد. چهارم اینکه سیستم مونیتورینگ داده‌ها و همچنین تحلیل داده ها به خوبی انجام نمی‌شود ولذا اطلاعات خوبی به دست نمی‌آید. پنجم اینکه در محاسبات مربوط به صنایع فقط سرمایهگذاری اولیه اهمیت دارد و هزینه‌های عملیاتی در طول عمر پروژه درنظر گرفته نمی‌شود. ششم اینکه دانش موجود بر روی افراد متمرکز است و نه سازمان‌ها و این پایداری پروژه‌ها را کاهش می دهد و دست آخر نیاز داریم یک مسؤول بپذیرد ممکن است روش بهتری برای کاری که انجام می دهد وجود داشته باشد. بخش آخر سخنان آمادیو براین متمرکز بود که زمان تغییر فرارسیده است و باید بر تغییر فرهنگ سازمانی بیشتر تمرکز کرد. او گفت: «باید بر روی روش‌های بدون هزینه یا کمهزینه برای صرفه‌جویی انرژی تمرکز کرد و سرمایه‌گذاری روی فرهنگ‌سازی افراد و نه فقط توسعه تجهیزات و فناوری ها را مد نظر قرار داد.»

 

میرصالحی: انرژی ارزان، نبود فرهنگ‌سازی و صنایع پرمصرف سه مشکل بهره‌وری انرژی در ایران هستند

مهدی میرصالحی،مدیر کل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت با تأکید بر اینکه دفتر مالکیت صنعتی درصدد این است که بیشترین استفاده از ظرفیت یونیدو در ایران انجام شود در ابتدای سخنانش خبرداد که همکاری‌های مشترک با سازمان یونیدو در ایران آغاز شده است و پروژه‌های جدیدی در ایران در حال برگزاری هستند. میرصالحی در ادامه به آمار وارقامی که درباره پیامدهای آلودگی هوا و گرمایش زمین منتشر شده است اشاره کرد و گفت سالانه ۶ و نیم میلیون نفر در جهان براثر آلودگی ناشی از گازهای گلخانه‌ای می‌میرند. میرصالحی همچنین گفت ایران با وجود اینکه در میان کشورهای صنعتی دنیا نیست اما در میان ده کشور اول دنیا در تولید کربن قرار دارد.

مدیر کل دفتر حمایت از مالکیت صنعتی وزارت صنعت، معدن و تجارت در ادامه گفت که استفاده نکردن بهینه از انرژی در ایران از سه بعد قابل بررسی است. در بعد اقتصادی چون انرژی در ایران ارزان است، صرفه‌جویی و دقت لازم را در مصرف آن به کار گرفته نمی‌شود و البته از سوی دیگرش افزایش قیمت انرژی هم، در بخش صنعت هزینه تولید را بالا می‌برد. در بعد دوم جامعه ما هنوز اهمیت انرژی را به خوبی درک نکرده است. برای مثال وقتی در خانه حوصله‌مان سر می‌رود و خسته می‌شویم، سوار ماشین می‌شویم و دور می‌زنیم و انرژی را هدر می‌دهیم و باعث آلودگی هوا می‌شویم. میرصالحی بعد سوم را مسائل فنی دانست و گفت که صنایع ما بزرگ و سنتی و پرحجم هستند و برای راه‌اندازی‌ انرژی بالایی نیاز دارند، گاز بیشتری تولید می‌کنند و باعث آلودگی می‌شوند. باید در این مسیر به سوی صنایع نوین و های‌تک برویم که مصرف سوخت پایین‌تر و راندمان بالاتری دارند و محصولی که دارند هم به لحاظ کیفی بالاتر هستند.                                          

                                        

شکاری: نبود اطلاعات مدون از مشکلات اساسی در بهره‌وری انرژی است

نسیم شکاری، هماهنگ کننده پروژه بهره وری انرژی در صنایع کلیدی ایران در یونیدو، سخنران بعدی بود که درباره برنامه بهینه‌سازی مصرف انرژی در صنایع ایران سخن گفت. شکاری پنج بخش پروژه بهره وری انرژی در صنایع انرژی بر کشور را به ترتیب: حمایت سیاست‌گذارانه و قانون‌گذاری، اشتراک تجربه‌های موفق جهانی، آموزش و ظرفیت‌سازی، حمایت مستقیم از صنایع با اجرای یک پروژه بهینه سازی نمونه در هر صنعت انرژی بر و و فراهم کردن تسهیلات مالی (مثل اعطای وام‌های کم‌بهره) اعلام کرد. به گفته شکاری در بخش آموزش، از پنج صنعت انرژی‌بر، هفت واحد صنعتی نمونه انتخاب شدند و سیستم مدیریت انرژی در این واحدها به صورت عملی آموزش داده و پیاده‌سازی شد.

هماهنگ کننده پروژه بهره وری انرژی در صنایع کلیدی ایران در یونیدو گفت: نتیجه کار قابل توجه بوده است و در حالیکه میزان انرژی صرفه جویی شده، یک سومِ اهداف از پیش تعیین شده بود، این میزان با مصرف انرژی در ۳۰ هزار خانه‌ معمولی در کشور آمریکا یا ۳۶۵ هزار بشکه نفت خام برابر بوده است.

وی تأکید کرد که این میزان صرفهجویی تنها با پیاده‌سازی این سیستم در هفت واحد صنعتی اتفاق افتاده است؛ «اتفاقی که به لحاظ مالی و در قیاس با قیمت‌های داخلی ۳ میلیون و ۱۷۰ هزاردلار و با نرخ‌های جهانی ۱۲ میلیون و۷۰۰‌‌هزاردلار، صرفه جویی در هزینه انرژی حاصل کرده است. بنابراین زمان بازگشت سرمایه‌گذاری باقیمت‌های داخلی انرژی ۳ ماه و با قیمت‌های جهانی ۲۳ روز است.»

شکاری در بخش دیگری از سخنانش درباره موانع مربوط به اجرای این پروژه اشاره کرد. در میان موانع موجود یکی از مهمترین آنها ناکافی بودن مهارتهای ویژه فنی برای گردآوری، دسته‌بندی، پایش و تحلیل داده‌ها و تبدیل آن به اطلاعات مفید دانست و گفت کمترین میزانی از دادها قابلیت تحلیل را دارند و می‌توانند اطلاعات بسیار مفیدی برای بهبود فرآیند مصرف انرژی ارایه دهد.

 

حوری‌جعفری: مصرف انرژی در صنعت آجر ۱۳۰ درصد با استاندارد جهانی فاصله دارد

حامد حوری‌جعفری مشاور مدیر عامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت سخنران دیگر این مراسم بود. او با اشاره به اینکه ایران دارنده رتبه دوم ذخایر نفت در دنیا است و در سه سال اخیر نیز جایگاه نخست را در ذخایر گازی داشته است گفت: «همین منابع غنی انرژی باعث شده تا مسأله بهره‌وری انرژی را جدی نگیریم.» حوری جعفری افزود: عملکرد انرژی در بخش صنعت  بهتر از بخش حمل و نقل و مسکن است اما هنوز با استانداردهای جهانی فاصله داریم. در میان صنایع، در بهترین حالت در صنایع غذایی ۲۵ درصد با استاندارد مصرف انرژی در دنیا فاصله داریم و در صنایع با عملکرد انرژی ضعیفتر مانند صنایع آجر، ۱۳۰ درصد با استاندارد جهانی فاصله داریم. فاصله‌ای که به گفته ایشان دلیل عمده‌اش به فرسوده بودن و انرژی‌بر بودن صنایع کشور بر می‌گردد.

مشاور مدیر عامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت گفت که شاخص شدت مصرف انرژی در ایران ۹ برابر ژاپن به ازای یک واحد تولید ناخالص داخلی است. این شاخص در ایران ۵ برابر استاندارد جهانی است.

حوری‌جعفری درباره رویکرد‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی تصریح کرد که وقتی یک ابزار یا وسیله به مصرف‌کننده نهایی فروخته می‌شود (مثل خودرو و …) کنترل مصرف نسبت به راهبردهایی که در صنایع وجود دارد، دشوارتر می‌شود. او همچنین با اشاره به سه واژه مهم در بحث مصرف انرژی، تفاوت‌های آن‌ها را اساس سه نوع تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی مجزا دانست: بهره‌وری انرژی (Efficiency)، کارآیی انرژی (Performance) و سودمندی انرژی(Productivity).

حوری‌جعفری گفت: بهره‌وری نسبت خروجی به ورودی فارغ از سایر موارد است، اما کارآیی انرژی میزان عملکرد تجهیزات را در خط تولید نشان می‌دهد و به دنبال حداکثر راندمانی است که وسیله می‌تواند در خط داشته باشد. سومین واژه مهم در این حوزه سودمندی انرژی است که میزان مصرف انرژی را به ازای ارزش افزوده‌ای که ایجاد می‌کند، بررسی می‌کند.

حوری جعفری در ادامه به معرفی فعالیتها و اهداف شرکت بهینه سازی مصرف سوخت پرداخت. وی گفت: شرکت بهینه سازی بعنوان یکی از زیر مجموعه های وزارت نفت به همراه سازمان بهره وری انرژی (سابا) زیرمجموعه وزرات نیرو، در دو حوزه مختلف سوخت های فسیلی و برق وظیفه مشترک کنترل و مدیریت مصرف انرژی در کشور را بر عهده دارند.

 مشاور مدیر عامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت گفت در سالهای اخیر با توجه به قیمت پایین حاملهای انرژی در کشور، سرمایه گذاری روی پروژه های صرفه جویی انرژی توجیه اقتصادی نداشته و حجم سرمایه گذاریها در این زمینه انرژی بوده است. با تصویب ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید به عنوان یک قانون دائمی ، ۱۰۰ میلیارد دلار اعتبار در اختیار وزارت‌خانه‌های مختلف قرار گرفت که از محل ذخیره‌سازی انرژی بازپرداخت سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته انجام شود.

 

شکیبا: مدل‌های مشارکت برای تغییر و فرهنگ‌سازی در اولویت هستند

سخنران پایانی نشست دکتر شیما شکیبا استاد روانشناسی بالینی و متخصص روانشناسی صنعتی بود. او از منظر روان‌شناسی صنعتی به موضوع تغییر رفتار و فرهنگ‌سازی مصرف انرژی پرداخت. شکیبا با اشاره به مدل اجتماعی و محیطی در مداخله اجتماعی گفت که در نخستین سطح از این مداخله سیاست‌گذاران و باور آن‌ها به تغییر قرار دارد. دومین سطح مربوط به آماده‌سازی محیط فیزیکی کار است. سومین سطح مسائل فرهنگی و اجتماعی در طراحی و انتقال پیام است. چهارمین سطح به تعاملات میان فردی بین کارکنان و بین کارکنان و مدیریت سازمان در رسیدن به فهم مشترک باز می‌گردد و پنجمین سطح، سطح فردی است که در آن یک باور به تغییر در فرد درونی می‌شود. 

این استاد دانشگاه با مرور مدل‌های مختلف اقناع برای باورپذیری و پذیرش تصمیمهای اتخاذ شده به مدلهای جدیدتغییر و فرهنگسازی پرداخت. شکیبا با اشاره به مدلهای مشارکت گفت که مدلهای کلاسیک بالا به پایین محل سؤال هستند و در مدلهای جدید خود کسانی که در زمینه کار درگیر هستند به کار گرفته میشوند و کمک می‌کنند تا یک تغییر صورت گیرد.