بهره وری انرژی در صنعت ایران
 زربخش: ذخایر انرژی تمام‌شدنی هستند|بهره وری انرژی در صنعت ایران
 زربخش: ذخایر انرژی تمام‌شدنی هستند

 زربخش: ذخایر انرژی تمام‌شدنی هستند


مهندس محمدحسن زربخش، ﻣﺪﯾﺮ ﺩﻓﺘﺮ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﻭ ﺍﻃﻼﻉ ﺭﺳﺎﻧﯽ سازمان بهره‌وری انرژی سومین سخنران دومین نشست گفت‌وگوی انرژی بود. زربخش مسأله استفاده بجا و مناسب از انرژی در بخش‌های دارای ارزش افزوده برای کشور را رویکردی مهمی دانست که باید به آن توجه شود به خصوص که ذخایر انرژی کشور تمام‌شدنی هستند و با همین رویه در سال‌هایی نزدیک به واردکننده انرژی نیز تبدیل خواهیم شد.

 

۳۰ درصد ظرفیت صرفه‌جویی در صنعت داریم

زربخش با اشاره به اینکه ایران دومین کشور دارای منابع گاز و چهارمین کشور دارای ذخایر نفتی است تأکید کرد که درستی و چگونگی مصرف این ذخایر اهمیت دارند و این پتانسیل‌ها را باید به عنوان یک مزیت رقابتی در بازارهای جهانی به کار بگیریم. ولی استفاده همراه با اسراف در همه سطوح باعث شده است به جای اینکه سرزمین انرژی باشیم، به سرزمین اتلاف انرژی تبدیل شده‌ایم. زربخش با اشاره به جریان انرژی در کشور، آن را قابل تأمل دانست و گفت: «بیش از ۴۰ درصد انرژی مصرف خانگی است و رشد مصرف سالانه ۶ درصدی انرژی داریم و پیش‌بینی‌شده است که با همین روند تا ۱۴۰۳ واردکننده نفت خواهیم شد.»

مهندس زربخش الگوی مصرف انرژی در هندوستان، چین و آمریکا را مثال زد و گفت در هندوستان صنعت و کشاورزی بیشترین مصرف انرژی را دارند و در آمریکا صنعت بیشترین مصرف انرژی را دارد. در چین نیز بیش از ۷۰ درصد مصرف انرژی در بخش صنعت است و کل مصرف خانگی و رفت و آمد نزدیک به ۲۵ درصد است. زربخش در ادامه با اشاره به مصرف تنها ۲۴ درصد انرژی کشور در بخش صنعت و استفاده ۳۷ درصدی انرژی در بخش خانگی و تجاری، تأکید کرد که «در آینده‌ای نه چندان دور، ما ممکن است وارد کننده انرژی هم باشیم و به همین دلیل اهمیت دارد که محل مصرف انرژی کجاست و جایی باشد که ارزش افزوده برای کشور داشته باشد».

زربخش در ادامه به تفاوت میزان مصرف انرژی در ایران و کشورهای دیگر پرداخت و برای نمونه میزان مصرف انرژی در صنعت سیمان را در ایران و هندوستان باهم مقایسه کرد و گفت: «مثلا در صنعت سیمان ما حدود ۱۲۰ کیلووات ساعت به ازای هرتن سیمان انرژی مصرف می‌کنیم که این عدد در هندوستان ۸۰ کیلوات ساعت است. و یا برای یک تن سیمان ۹۰ لیتر سوخت مصرف می‌کنیم که این عدد در هندوستان ۶۵ لیتر است. زربخش با اشاره به تولید حدود سالیانه ۷۰ میلیون تن تولید سیمان در سال گفت که این فاصله نجومی نشان می‌دهد که چه راه مهمی پیش‌رو داریم.» زربخش تاکید کرد که هنوز نزدیک به ۳۰ درصد پتانسیل صرفه‌جویی داریم».  

 

بهره‌وری سوخت ششم است

زربخش با اشاره به اینکه مدیریت و بهره‌وری انرژی یک اولویت اساسی در کشورهای صنعتی است و امروزه به آن سوخت ششم می‌گویند، گفت: «هر یک کیلووات ذخیره انرژی معادل سه کیلووات تولید کمترانرژی در نیروگاه است و دنبال این هستند که تا ۵۴درصد از تامین انرژی را از بهره‌وری انرژی به دست آورند».

زربخش در ادامه ارکان مدیریت مصرف و یا بهره‌وری انرژی را دارای چهار پایه دانست و گفت: «یکی وجود کدهای استاندارد انرژی، دیگری مشوق‌هایی برای اصلاح رفتار، سومی استفاده از تکنولوژی‌های بهینه و به روز و در نهایت آموزش و اطلاع‌رسانی است که بر روی تغییر رفتار و عادات پرسنل است».

زربخش در ادامه تأکید کرد که بحث تغییر فناوری و به روزشدن آن به تنهایی مؤثر نیست و اصلاح رفتار یک بُعد دیگرِ ضامن موفقیت است. تغییر در سازمان (سیستم مدیریت انرژی) هم به عنوان ضلع سوم مهم است تا بتوان بحث بهره‌وری را پیش برد.

 

اهمیت باور مدیران به تغییر

نکته مهم دیگری که زربخش به آن اشاره کرد این بود که مدیر ارشد باید متقاعد شود که بهینه‌سازی انرژی حائز اهمیت است: «زمانی وقتی با کارخانه‌های سیمان صحبت می‌کردیم هزینه‌های انرژی را فاقد اهمیت می‌دانستند و دغدغه اول آن‌ها دستمزد بود. اما به مرور این نگرش تغییر کرده است و مسأله انرژی در قیمت تمام‌شده کالاها سهم انرژی افزایش یافته است.» او همچنین تاکید کرد علاوه بر مدیران ارشد، متخصصان بهره‌وری و نیروهای عملیاتی در خط مقدم نیز باید در این مسیر همراه شوند.

زربخش در مورد آموزش تاکید کرد که باید اطلاعاتی به مخاطب داده شود که هم جلب توجه کند، هم کامل و دقیق و قابل درک باشد و هم اینکه مخاطب بتواند به خوبی آنها را به خاطر بسپارد.

زربخش در ادامه با اشاره به اهمیت آگاهی و آگاهی‌سازی در مصرف بهینه انرژی گفت آگاهی به عنوان یک مفهوم جامع تر نسبت به آموزش، علاوه بر دانش و مهارت، بینش افراد را هم شامل می شود با توجه به معنای آگاهی، افراد قبل از پذیرش هر عامل یا نقشی، باید بینشی مثبت نسبت به آن داشته باشند از آنجا که ارتباط آموزش و آگاه سازی عموم مردم جامعه خصوصا کودکان و زنان با مشارکت فعال آنان در زمینه بهینه سازی مصرف انرژی بسیار مهم و ضروری است.

زربخش با اشاره به چرخه آگاه‌سازی گفت که این چرخه از تغییر نگرش به اصلاح رفتار و سپس ترک عادت‌های نادرست حرکت می‌کند و بعد از این مرحله ما شاهد ارتقای فرهنگ و در نهایت افزایش بهره‌روی انرژی خواهیم بود. زربخش با اشاره به طرح هم‌یاران انرژی در مدارس گچساران به آموزش بهره‌وری انرژی و تغییر نگرش آن‌ها اشاره کرد.

 

شش گام برای آگاه‌سازی

مهندس زربخش در ادامه شش گام برای طراحی که برنامه آگاه‌سازی را مطرح کرد. این شش گام عبارتند از:

الف- اهداف برنامه آگاهسازی

ب- مخاطبین برنامه های آگاهسازی

ج- ویژگی های مخاطبین طر حهای آگاهسازی

د- موانع و بازدارند ههای احتمالی طر حهای آگاهسازی

ه گامهای اجرایی و ابزارهای آگاهسازی

ی- ارزشیابی طرح های آگاهسازی

به گفته زربخش باید سه مؤلفه مورد توجه قرار گیرند: اول مؤلفه شناختی، دوم عاطفی و سپس رفتاری. همچنین تکوین و شکل‌گیری و تغییر رفتار تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند هنجارهای اجتماعی، یادگیری و تجارب پیشین در محیط اجتماعی است.

مهندس زربخش در ادامه به برنامه‌های دولت برای بهینه‌سازی مصرف انرژی اشاره کرد که در سازمان بهره‌وری انرژی دنبال می‌کند. یکی جشنواره مدیریت انرژی (در آذرماه) و دیگری جشنواره ملی بهره‌وری (خردادماه) که هدف آن‌ها معرفی صنایع و مؤسسات برتر در زمینه صرف هجویی

انرژی و اهداء پاداش‌های نقدی است و همچنین به این صنایع وام‌های با بهره ۴ درصد به تحولاتی در خط تولید که منجر به بهره‌وری شود، داده می‌شود.

زربخش در ادامه به سه پارامتر در کشورهای صنعتی اشاره کرد که به کاهش ۹درصدی در مصرف انرژی الکتریکی و ۱۰درصدی در مصرف انرژی حرارتی منجر می‌شود: عمکلرد مدیران، آموزش نیروی انسانی و تقویت انگیزه نیروهای فعال در صنایع. به گفته زربخش در ایران نیز در سال ۱۳۸۴ آموزش‌های سابا در صنایع به مجموع ۱۰/۸ درصد کاهش مصرف انرژی منجر شده است. زربخش در ادامه گفت در همان مطالعات نشان داد: میزان کاهش مصرف در 40 کارخانه مذکور 66331 تن معادل نفت خام برابر با 487000 بشکه نفت خام به ارزش13 میلیون دلار (قیمت روز) برآورد شده در حالیکه هزینه‌های انجام شده برای آموزش 1400 نفر مدیران انرژی که گروه نمونه از میان آنان انتخاب شده بود، حدود ۲۰۰ میلیون تومان بوده است.

1395/02/27