بهره وری انرژی در صنعت ایران
اولین نشست از سری برنامه‌های گفتگوی انرژي‌ برگزار شد|بهره وری انرژی در صنعت ایران
اولین نشست از سری برنامه‌های گفتگوی انرژي‌ برگزار شد

اولین نشست از سری برنامه‌های گفتگوی انرژي‌ برگزار شد


نشست فرهنگ‌سازی در مصرف انرژی با نگاهی به تجربه دانمارک و هلند به سخنرانی اریک گودبرگ، مشاور سازمان توسعه صنعتی ملل متحد UNIDO در حاشیه پانزدهیمن نمایشگاه بین‌المللی محیط زیست ایران در تاریخ ۱۳۹۴/۱۲/۱۱ برگزار شد.

 

سخنران این نشست آقای اریک گودبرگ، مشاور سازمان توسعه صنعتی ملل متحد بود. گودبرگ در این نشست درباره زمینه‌های شکل‌گیری نگاه مبتنی بر صرفه‌جویی انرژی در صنایع صحبت کرد. تأکید او بر آماده‌سازی ذهنی مدیران و کارشناسان صنایع بر لزوم پذیرش فرهنگ صرفه‌جویی و بهینه‌سازی بود. مثال‌هایی که گودبرگ به آن‌ها اشاره می‌کرد تجربیاتی بودند که نشان می‌دادند سرمایه‌گذاری در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی به صرفه‌جویی مستقیم در منابع مالی میانجامد.

اریک گودبرگ در این سمینار سخنرانی به شرح زیر انجام داد:

کشور دانمارک حدود 30 سال است که در حوزه بهره‌وری انرژی فعالیت می‌کند. علت اینکه سازمان توسعه صنعتی ملل متحد، کشور دانمارک را برای اجرای این پروژه در ایران انتخاب کرده، این است که دانمارک اولین کشوری است که سیستم مدیریت انرژی را ارائه کرده است. همین موضوع باعث شد تا ما به ایران بیاییم و تجربیات خود را در زمینه بهره‌وری انرژی در اختیار شما قرار دهیم.

دانمارک یکی از کشورهای پیشرفته در حوزه بهره‌وری و بهینه‌سازی انرژی در جهان است که به الگویی برای تمام کشورها تبدیل شده است. اما دلیل اینکه این کشور توانست به این سطح از پیشرفت در حوزه بهره وری انرژي برسد نه به دلیل داشتن دغدغه شدید در خصوص مسایل محیط زیستی، بلکه اتفاقات سیاسی بوده است. در سال 1973 کشور عربستان به عنوان تنها کشور صادرکننده نفت به دانمارک، صادرات خود را متوقف کرد. در آن زمان دانمارک 100 درصد وابسته به نفت  بود و همین اتفاق باعث شد که به فکر از بین بردن وابستگی کشور به نفت و سوخت‌های تجدیدناپذیر بیفتد. دانمارک که در آن سال‌ها شرایط اقتصادی خوبی نداشت، مهم‌ترین گام را برای رسیدن به هدف ایجاد تغییر در فرهنگ مصرف انرژی برداشت. همین موضوع باعث که کشور دانمارک در حال حاضر به یکی از بهترین کشورها در بهره‌وری انرژی تبدیل شود.

حال می‌خواهم در مورد این صحبت کنم که چرا ایران با وجود ذخایر انبوه انرژی و نفت و گاز باید در مصرف انرژی صرفه‌جویی کند؟ چرا چنین کشوری هم باید به این موضوع توجه داشته باشد؟

در گفت‌و‌گویی که با مدیران شرکت‌ها داشتیم، تمام آنها فکر می‌کنند در صرفه‌جویی انرژی عملکرد خوبی دارند اما مسئله اینجاست که در هر شرکتی هر چقدر هم که مدیریت انرژی درست انجام گرفته باشد، هنوز پتانسیل‌های زیادی برای صرفه‌جویی وجود دارد. این موضوع در مورد کشورهایی مثل دانمارک که سال‌هاست در این حوزه تلاش می‌کنند هم صدق می‌کند، چه برسد به ایران که تازه قدم‌های نخست را در این حوزه برداشته است.

کشور دانمارک در سال 1973 اقدام به انجام فعالیت‌هایی برای بهره‌وری انرژی در بخش ساختمان کرد. اقداماتی مانند ایجاد عایق‌ها، پنجره‌های دوجداره و... پس از آن به بخش صنعت رفت و اقدام به ایجاد سیستم مدیریت انرژی در صنایع کرد. همین موضوع باعث تا در بخش انرژی برق، بین 5 تا 23 درصد، در بحث گرما و سوخت‌های فسیلی بین 18 تا 39 درصد و در بحث آب بین 21 تا 33 درصد صرفه‌جویی انرژی داشته باشد.

بر اساس گزارشی که آژانس انرژی دانمارک در سال 2015 منتشر کرده، میزان بهره‌وری از انرژی برای پروژه‌هایی که بازگشت سود یک تا دو ساله دارند چیزی حدود 7.3 درصد بیان شده است.

کشور سوئد با بهره‌گیری از سیستم مدیریت انرژی دانمارک و بومی‌سازی آن، برنامه‌ای را معرفی کرد و 117 شرکت در این برنامه حاضر شدند. نتایج این پروژه نشان داد، بین 5 تا 15 درصد در مصرف انرژی صرفه‌جویی شده است. این پروژه ثابت کرد که اگر بهره‌وری از انرژی به شکل سیستم ساختاریافته باشد، موفقیت بسیاری کسب می‌شود.

در رابطه با این سیستم، یکی از شرکت‌های بزرگ تحقیقاتی دنیا، تحقیقیات و جست‌و‌جویی انجام داد که نتایج حاصل از آن می‌گوید، در صورتی که سیستم مدیریت انرژی با روش‌های سنتی اجرا شود، 2.4 درصد و اگر این مدیریت به شکل پیشرفته و سیستماتیک انجام بگیرد، 7.2 درصد صرفه‌جویی در انرژی به همراه خواهد داشت.

کشور امریکا علی‌رغم اینکه به عنوان یک کشور مدیریت انرژی شناخته شده نیست، پروژه‌ای را، طراحی کرده است که شرکت‌های حاضر در آن بین 5.6 تا 25.8 درصد بهره‌وری انرژی را تجربه کرده‌اند. شرکت وولو یکی از همین شرکت‌های حاضر در این پروژه است که توانسته بهره‌وری 25.8 درصدی داشته باشد. این شرکت برای رسیدن این رقم تمام تمرکز خود را بر تغییر فرهنگ مصرف انرژی گذاشته است.

حالا دوباره این سوال را تکرار می‌کنم، چرا با وجود اینکه در ایران انرژی ارزان و زیاد وجود دارد، باید در مصرف انرژی صرفه‌جویی کرد؟ پاسخ این است که برای حضور در جهان باید بتوانید با کشورهای دیگر رقابت کنید. باتوجه به تغییر سیاست‌ها و پررنگ شدن حضور ایران در اقتصاد جهان، شما باید روی کاهش هزینه‌ها فکر کنید. اگرچه هزینه مواد اولیه و دستمزد مطرح است اما بخش عمده هزینه‌های هر شرکت مربوط به انرژی است. بنابراین برای ماندن در عرصه تجارت، باید به رقابت‌پذیری توجه کنید.

شاید باز هم بگویید با وجود داشتن این ذخایر ارزان، صرفه جویی احمقانه است. با توجه به اینکه کشور روسیه از نظر الگوی مصرف شباهت زیادی به ایران دارد، در این زمینه مثال جالبی برایتان از وضعیت تولید در کشور روسیه و آلمان می‌زنم. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد، با در نظر گرفتن رقم 100 برای هزینه‌های انرژی، هزینه پرسنل و خدمات در کشور آلمان، این اعداد در روسیه به ترتیب 46، 8 و 29 است که این به خوبی پایین بودن هزینه‌ها  در کشور روسیه را نشان می‌دهد. با این وجود، قیمت نهایی محصول اگر در آلمان 100 باشد، برای روسیه 95 است. در این شرایط، با توجه به اینکه کشور آلمان در زمینه بهره‌وری از انرژی فعال است و روسیه کشور سختی از نظر بروکراسی ادارهی شناخته می‌شود، اغلب کشورها ترجیح می‌دهند محصول مورد نظر خود را از آلمان خریداری کنند.

واقعیت این است که کشورها به دنبال کشورهایی هستند که در زمینه بهره‌وری انرژی تلاش می‌کنند و برای ورود به بازار جهانی و ماندن در بازار جهانی باید وارد این راه شد.

یک مثال از بهره‌وری انرژی در کشور دانمارک می‌زنم. شرکت لبنیات آرلا قوانین خاصی در مورد بهره‌وری دارد. از جمله اینکه، ماشین‌های حمل محصولات نباید بیش از 80 کیلومتر در ساعت حرکت کنند. این کار، علاوه بر اینکه باعث کاهش مصرف انرژی می‌شود، هزینه نگهداری و تعمیر خودرو را نیز کاهش میدهد. در واقع با اجرای سیستم مدیریت انرژی، جدا از نگهداری انرژی، سود غیر انرژی نیز حاصل می‌شود. در این مسیر، اگر تنها به صرفه انرژی توجه شود، گویی به بخش بیرون از آب یک کوه یخ نگاه شود. در صورتی که با این اقدام، زمینه بهبود تولید، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، اخذ مدارک مرتبط با محیط زیست و ... را نیز فراهم می‌کند.

نتایج تحقیقات در جهان نشان داده، ذخیره کردن انرژی به اندازه یک واحد پول، دو و نیم برابر ذخیره سود غیر انرژی را به دنبال دارد. یک مثال ساده در این موضوع، مقایسه لامپ‌های هالوژنی با لامپ‌های LED است. علاوه بر صرفه‌جویی در انرژی و هزینه‌ها، عمر لامپ‌های هالوژنی بسیار کمتر است. این لامپ‌ روی رنگ لباس تاثیر می‌گذارد و ریسک آتش‌سوزی در آن بالاست. همچنین سیستم تهویه بیشتری نیاز دارد. در کنار همه این‌ها، زمانی که در محیطی نشسته‌اید که هالوژن وجود دارد، چیزی را بالای سر خود حس می‌کنید که ترجیح می‌دهید محیط را ترک کنید. در نهایت اگر تمام این هزینه‌ها را به پول تبدیل کنید، هزینه آن بیش از 2 و نیم برابر می‌شود.

ما در زمان حضورمان در ایران، به پنج کارخانه مراجعه و دوره‌های آموزشی خود را برایشانبرگزار کردیم. ما در این دوره‌های آموزشی سعی می‌کنیم به آنها یاد دهیم تا بتوانند آموزشهای پیاده سازی سیستم مدیریت انرژي را تمرین و اجرا کنند.

تفاوت کنترل انرژی و مدیریت انرژی این است. در سیستم کنترل انرژی، زمانی که هزینه‌ها بالا می‌رود، مدیریت تلاش می‌کند تا راهی پیدا کند که هزینه‌ها کاهش یابد. زمانی که این اتفاق افتاد، این کار رها می‌شود و با گذشت زمان هزینه‌ها دوباره افزایش می‌یابد. اما زمانی که مدیریت انرژی به شکل سیستماتیک باشد، شاهد کاهش آرام هزینه‌ها و بهبود مستمر هستیم که بازگشت ندارد. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که فرهنگ بهینه‌سازی مصرف انرژی درتمام شرکت‌ها اجرا شود. سیستم مدیریت انرژی نیاز به مدیری متعهد و اثرگذار دارد که به آموزش پرسنل و فرهنگ‌سازی اعتقاد داشته باشد. در واقع، زمانی می‌توانیم  در مدیریت انرژی موفق باشیم که تکنیک، مدیر متعهد و پرسنل آموزش دیده در کنار هم قرار بگیرد. فرهنگ چیزی است که ما در طول روز انجام می‌دهیم و به آن توجه نمی‌کنیم. اگر بخواهیم مدیریت انرژی داشته باشیم، باید فرهنگ را تغییر دهیم و برای تغییر آن نیاز به رهبر داریم. تا زمانی که رهبر خوبی نداشته باشیم نمی‌توانیم فرهنگ مصرف بهینه را نهادینه کنیم.

در کشور دانمارک، با راه‌اندازی کمپین فرهنگ سازی، شرکت‌ها توانستند در طول حضور دراین کمپین 19.2 درصد در انرژی صرفه‌جویی داشته باشند که این صرفه جویی با پایان کمپین در 14 درصد باقی ماند.

بر اساس تحقیقاتی که انجام گرفته، کشور ایران به لحاظ دانش آکادمیک در سطح بالایی قرار دارد اما این دانش به دلیل نبود مدیران متعهد، به اجرا در نیامده است و پیش بینی میشود که با همراهی مدیران متعهد و پیاده سازی روشهای تغییر فرهنگی مانند اجرای سیستم مدیریت انرژي میتوان مصرف انرژي را با راهکارهای بیهزینه یا بسیار کم هزینه تا حد زیاید بهینه کرد.